Trang chủ Tin tức Tin ngành điện
 

Chuyện về ông Tổng Giám đốc đầu tiên của ngành Điện miền Nam sau ngày giải phóng

Tuy không phải người ngành Điện nhưng tôi là con của ông Lê Ba, nguyên Thứ trưởng Bộ Điện và Than, nguyên Tổng Giám đốc đầu tiên của Công ty Điện lưc miền Nam (nay là Tổng công ty Điện lực miền Nam). Tôi làm báo nên ham biết mọi chuyện, lại tâm đắc nên ba tôi hay tâm sự. Trong nhiều chuyện của ông, chuyện về những ngày đầu tiếp quản ngành điện miền Nam làm tôi khó quên.

Không phải đến lúc các đoàn quân giải phóng tiến vào các đô thị miền Nam thì công việc cho ngày đó mới tiến hành mà nó đã được chuẩn bị rất kỹ từ nhiều năm trước. Với ba tôi cũng vậy.

Đầu năm 1973, sau khi Hiệp định Pari được ký kết, Trung ương Đảng đã chỉ thị cho tất cả các ngành phải tích cực chuẩn bị phương án tiếp quản các lĩnh vực của mình ở miền Nam. Đó là điều hiển nhiên vì ai cũng thuộc câu thơ chúc Tết của Bác Hồ “Đánh cho Mỹ cút, đánh cho Ngụy nhào”, nay Mỹ đã cút thì Ngụy nhào chỉ là chuyện không còn lâu nữa. “Nhiệm vụ sẽ gấp đôi”, câu nói đầy háo nức.

Chỉ có hai cha con tôi ở với nhau (các em tôi hai đứa đã đi “B”, 2 đứa phải “gửi” nhờ Nhà máy điện Uông Bí). Cha con ăn cơm tập thể vì ai cũng bận, vì công việc và vì phải học. Tôi làm ở Đài phát thanh Giải phóng A (đóng ở Hà Nội), đang đươc bồi dưỡng nghiệp vụ phóng viên gấp để vào công tác miền Nam. Ba tôi còn nhiều việc hơn, ngoài công việc của ngành điện miền Bắc, ông còn ráo riết nghiên cứu về ngành Điện miền Nam và học tiếng Anh. Phòng cha con tôi giống như phòng sinh viên, mỗi người một giường đơn, một bàn làm việc nhỏ, chỉ có sách là nhiều.

Ông Lê Ba - Nguyên Thứ trưởng Bộ Điện và Than,
nguyên Tổng Giám đốc đầu tiên của
Công ty Điện lưc miền Nam
(nay là Tổng công ty Điện lực miền Nam)

Tôi tiếc vì không được “di truyền”  “gen” học ngoại ngữ của cha. “Sơ sơ” ông có bốn ngoại ngữ. Đầu tiên là tiếng Trung học theo lối chữ Nho do ông nội tôi dạy từ hồi ba còn nhỏ. Tiếp đó là tiếng Pháp khá thành thạo, đủ để làm giáo viên dạy các con Tây. Rồi tiếng Nga ông học và hành trong những năm xây dựng và vận hành nhà máy điện Uông Bí, cũng đủ để tranh luận kỹ thuật với chuyên gia Liên Xô. Bây giờ ông phải học thêm tiếng Anh vì tài liệu thiết bị ngành Điện miền Nam toàn bằng tiếng Anh. Hàng ngày đi làm về, tắm rửa, cơm nước xong ông Thứ trưởng lại lóc cóc đạp xe vào cơ quan Bộ dự lớp học, là một học trò nghiêm túc, kiên trì và sáng dạ nhất nhì của lớp. Bây giờ tôi vẫn nhớ câu đùa của ông: “Thằng Ăng-lê viết một đằng đọc một nẻo, lúc thế này, lúc thế kia cha ai nhớ nổi. Đây này, “girl” (con gái) thì “l” đọc là “n” (“gơn”) nhưng “hotel” (khách sạn) thì đọc như “o” (“hô-theo”), ba cứ đọc lộn tiếng Pháp làm cô giáo phì cười”.

Vậy mà rồi ông cũng đọc được các tài liệu điện miền Nam bằng tiếng Anh, không phải chờ phiên dịch, có lúc còn mở đài BBC nghe trực tiếp chương trình tiếng Anh.

Ông mang về nhà rất nhiều tài liệu về điện miền Nam. Ông rất quý, ông bảo đó là của các đồng chí, đồng bào cơ sở cách mạng vùng địch chuyển ra, có cả xương máu đó. Ông đọc rất kỹ, đánh dấu, ghi chép, tra cứu đối chiếu với kỹ thuật Liên Xô. Tôi nhớ một đêm độ 2-3 giờ sáng thức giấc tôi thấy ông vẫn còn ngồi đọc. Tôi đến bên định nhắc ông đi ngủ, không ngờ lại được nghe ông giảng giải đến 30 phút về một chiếc máy phát điện diesel cỡ lớn của Mỹ. Ông thích thú vì công suất lớn vậy mà nó nhỏ gọn hơn nhiều so với máy Liên Xô, khởi động rồi đạt công suất rất nhanh và rất ổn định. Ông than phiền về điện áp 110 vôn của miền Nam “sau này rắc rối đây”.

Lần đầu tiên tôi nghe nói về dầu gasol (ga-dôn), tức dầu diesel (Đi-ê-gien) theo tên gọi của Mỹ. Tôi không biết kỹ thuật, chẳng hiểu mấy nhưng cũng lây sự say sưa của ông. Ông bảo ngành Điện đã nắm được tình hình điện lực miền Nam “đến lý lịch từng chiếc máy, sơ đồ từng mạng điện”. Ông rất tự hào về ngành điện miền Bắc, có gần đủ các loại nguồn phổ biến lúc bấy giờ, vượt xa miền Nam về công suất, quy mô mạng lưới và trình độ kỹ thuật. Đặc biệt về đội ngũ cán bộ kỹ thuật và quản lý được đào tạo rất cơ bản và dạn dày thực tế mà ông “biết rõ đến từng người”.

Ông bảo đã lên danh sách chuẩn bị bộ máy nhân sự cho từng nơi ở miền Nam. Các đơn vị ngành Điện miền Bắc đã sẵn sàng, nơi nào, khâu nào có 2 người sẽ bớt 1, có 3 người sẽ bớt 2 để chi viện tiếp quản điện lực miền Nam, ai vào vị trí nấy rõ ràng. Rồi máy móc, trang thiết bị, vật tư, nhiên liệu đều có kế hoạch xin viện trợ và chuẩn bị sẵn. Rồi các phương án, tình huống cũng được tính đến, đủ cả. Do có thực tế trong việc tiếp quản ngành Điện miền Bắc hồi năm 1954 (ông tham gia tiếp quản nhà máy và Sở điện Hải Phòng) nên ông rất hiểu những công nhân, cán bộ kỹ thuật cũ. Họ không phải là “của địch” mà họ là những người lao động chân chính, yêu nghề, yêu nước. Chính họ đã đấu tranh, bảo vệ, không cho địch phá hoại, giữ nhà máy  toàn vẹn để bàn giao cho cách mạng. Chỉ cảnh giác với âm mưu phá hoại của địch chứ không được nghi ngờ, phân biệt đối với họ.

Hồi nhỏ tôi đã được ba tôi chỉ cho biết những chú bác công nhân điện Hải Phòng có người thuộc đến từng mối nối của mạng cáp ngầm thành phố, có người nhìn hơi nước thoát ra từ đầu turbin có thể biết áp lực nồi hơi và độ bảo hòa của hơi nước, có sáng kiến luộc mô-tơ để khử nước mặn cho động cơ điện của tàu biển bị ngập,hay dùng nhiều bu-lông để kích và dùng con lăn để di chuyển cả chiếc máy biến áp 5 tấn ra để sửa chữa rồi trả lại vào vị trí chính xác đến mi-li-mét trong một nhà trạm chật hẹp không một thiết bị kích cẩu nào tham gia được, và cả những người tự nguyện làm 3 ca liền 4 ngày đêm, đói thì ăn, mệt quá thì ngủ luôn ngay nơi làm việc để tranh thủ thì gian sửa máy phát kịp đưa vào hoạt động sớm nhất… Ba tôi rất quý trọng họ.

Với tất cả điều đó nên trên toàn miền Nam sau ngày giải phóng hệ thống điện vẫn hoạt động bình thường, liên tục, thậm chí còn tốt hơn vì mạng cao thế Nam bộ, nhà máy thủy điện Đa Nhim được phục hồi. Cha con tôi gặp nhau ở Đà Nẵng , tôi làm phóng viên Đài phát thanh Giải Phóng ở Khu 5, tham gia tiếp quản Đài phát thanh Đà Nẵng, nhưng ông mới là người đưa tôi vào xem và thuyết minh “giới thiệu cho nhà báo” về nhà máy điện Đà Nẵng.  

Có một chuyện dù không vui gì nhưng vì đã đọc chuyện của bác Phạm Khai (nguyên Tổng Giám đốc Tổng công ty Điện lực miền Nam sau ba tôi, nguyên Bộ trưởng Bộ Điện lưc sau này) kể với nhà báo, có đăng trên Trang tin điện tử của Tổng công ty Điện lực miền Nam nên tôi cũng muốn kể nốt, kể ra để mà quên đi. Bác Khai có nói về tình trạng ấu trĩ, cục bộ địa phương của cán bộ một vài nơi, không muốn bàn giao cơ sở điện của địa phương mình cho ngành Điện quản lý thống nhất. Họ quan niệm rất đơn giản về quản lý kỹ thuật điện, muốn cát cứ, tự tung tự tác, dẫn đến những hậu quả xấu cho địa phương, thậm chí làm hư hỏng cán bộ. Những chuyện đó có thật.

Câu chuyện của ba tôi, tôi có nghe ông nói đến chút ít, chủ yếu là nghe các chú, các anh chị trong Bộ Điện và Than kể lại, như một giai thoại ly kỳ, thế này:

Sau giải phóng Sài Gòn một tuần đoàn cán bộ tiếp quản ngành Điện của Bộ Điện và Than do ba tôi dẫn đầu vào Sài Gòn. Đoàn đến trình công văn của Bộ cho đồng chí Bí thư Khu ủy Phạm Hùng, đại diện của Trung ương Đảng và Chính phủ trực tiếp chỉ đạo công tác tiếp quản Sài Gòn và các tỉnh Nam Bộ. Cả đoàn sửng sốt khi nghe đồng chí Bí thư Khu ủy cho ý kiến: “Anh yên tâm, anh em trong này họ bảo họ tự quản lý được mà. Các anh thích thì ở chơi vài ngày cho biết Sài Gòn rồi ra cũng được!”.

Ba tôi rất ngạc nhiên nhưng ông có thói quen chấp hành như một người lính. Ông cho anh em quay ra, còn ông ở lại. Ông ở nhà khách Tân Sơn Nhất của Ủy ban Quân quản, hàng ngày xin giấy giới thiệu của Ủy ban đi “xem” khắp các nhà máy điện Thủ Đức, Chợ Quán, các trạm biến áp, các kho xăng dầu. Những người công nhân cũ còn nhớ một ông cán bộ quân quản già, nhỏ người, gầy, da đen, tóc bạc trắng, không biết làm chức gì nhưng tẩn mẩn đi khắp nhà máy ngắm nghía, hỏi han, ghi chép rất tỉ mỉ, có hôm còn trèo lên bồn dầu mở nắp xem. Sau này khi ông làm Tổng Giám đốc họ rất thích mỗi lần ông đến, cũng vậy, dễ bắt chuyện và cũng hỏi han rất chi li, rất tâm đắc về công việc.

Thế nhưng mới ba ngày thì ba tôi được gọi lên dự giao ban của Ủy ban Quân quản. Vừa vào cuộc họp đồng chí Bí thư Khu ủy nói ngay: “Anh Ba! Anh em báo cáo dầu chạy máy điện chỉ còn đủ chạy chưa đến hai tuần, Bộ Điện Than cho chở dầu vào ngay”.

Ba tôi hỏi lại: “Thưa, đồng chí cho biết  dầu gì?”. Bên dưới có tiếng trả lời thay: “Dầu Đi-ê-gien!”. “Dầu Đi-ê-gien thì miền Bắc không có, xin cho biết dầu này tương đương với loại dầu Ga-dôn nào của Liên Xô?”. Bên dưới không có ai trả lời.

Không khí rất căng thẳng, ai cũng biết nếu Sài Gòn mất điện lúc này thì sẽ thế nào. Ba tôi nói tiếp: “Thôi được, dầu tương đương nào thì tôi có thể tra cứu ngay nhưng chở vào trong hai tuần nữa thì không chắc được. Xà lan dầu từ Hải Phòng vào đây mùa gió ngược này phải đi hơn hai tuần”.

Bên dưới lao xao, có ý kiến đề nghị huy động “vét” dầu ở tất cả các kho xăng dầu để cầm cự, có ý kiến đề nghị quân đội cho máy bay vận tải quân sự chở dầu vào, nhưng tranh luận không có ý kiến nào đứng được.

Ông Bí thư Khu ủy không kìm được tính nóng, ông to tiếng: “Anh chở vào cách gì tôi không cần biết. Tôi chỉ nói cho anh biết, Sài Gòn mất điện thì anh mất đầu!

Ba tôi cũng nóng tính nhưng ông nhẹ nhàng hỏi lại: “Tại sao tôi phải chịu trách nhiệm? Anh đã bảo chúng tôi thích thì ở chơi vài ngày rồi ra cũng được mà, anh bảo anh em trong này tự quản được cơ mà. Tôi có cương vị gì đâu?”.

Ông Bí thư khăng khăng: “Anh muốn có cương vị thì ngay hôm nay sẽ có cương vị, nhưng tôi nhắc là anh chịu trách nhiệm đấy!

Chẳng lạ gì tính khí nóng nảy nhưng rất chân tình của đồng chí Phạm Hùng từ hồi ngoài Bắc, ba tôi chịu thua, ông nhẹ giọng: “Tôi xin chấp hành! Xin chịu trách nhiệm, đồng chí yên tâm!”.

Ngay hôm sau ba tôi nhận được quyết định phụ trách quân quản đối với Công ty Điện miền Nam. Ông chỉ cười, gọi điện triệu tập anh em ngành Điện ngoài Bắc vào như kế hoạch rồi đi xem cảng dầu, ung dung như chẳng có chuyện gì xảy ra.

Hình như sốt ruột lắm, chỉ hai hôm sau đã thấy thư ký của Bí thư đến gặp, ông này nhỏ nhẹ: “Anh Ba này, chuyện đúng sai ta rút kinh nghiệm, nhưng anh lo cái vụ dầu đó ra sao?”. Ba tôi chỉ trả lời: “Anh báo cáo đồng chí Bí thư yên tâm, tôi không để mất đầu đâu!”.

Nhưng rồi đến giao ban giữa tuần, ba tôi đã lại được triệu tập. Ông Phạm Hùng cười làm lành nhưng không dấu được lo lắng: “Thôi anh Ba, có chước gì thì nói ra cho anh em đỡ thắt ruột mà!”.

 

Đến lúc này thì ba tôi cũng không dấu được niềm vui của mình nữa, ông cười nói: “Báo cáo đồng chí Bí thư, ngày mai tàu dầu hai vạn tấn của Liên Xô sẽ cặp cảng Sài Gòn, chúng ta sẽ đủ dầu để chạy nửa năm, sau đó đã có kế hoạch dầu rồi, các đồng chí khỏi phải lo”.

Mọi người thở phào nhưng ai cũng thắc mắc, chẳng lẽ Liên Xô họ biết Sài Gòn sắp hết đầu mà lo chở sang. Ba tôi trả lời: “Họ không biết, nhưng chúng tôi phải biết, đó là chuyện abc, tối thiểu của một ngành kinh tế - kỹ thuật, không chỉ có dầu đâu, còn nhiều thứ phải biết, phải lo lắm, mà không phải chỉ có điện ở Sài Gòn. Gần 3 năm chúng tôi chuẩn bị cho ngày thắng lợi này không phải để mất uy với đồng chí Bí thư. Nói thật là chúng tôi đã biết và đã tính chuyện này từ trước ở Hà Nội rồi, tôi vào đây chưa được đi chơi đâu anh Ba à!”. Ông Pham Hùng cười hà hà.

Cũng như bác Phạm Khai, ông luôn nhắc anh em phải đặt trách nhiệm, đặt công việc lên trước hết, cứ làm hết mình rồi sẽ thuyết phục được mọi người.

Ba tôi mất tháng 3/1979 do tai nạn máy bay khi vào tham gia giải tỏa và cấp điện cho cảng Đà Nẵng để hạm đội Liên Xô vào “lót lưng” cho ta chặn quân Trung Quốc. Có một câu nói của ông mà tôi không thể nào quên: “Ba chỉ ao ước bao giờ nước mình điện có ở khắp nơi, cứ như ánh sáng, như không khí vậy, cứ bật công tắc đương nhiên là có!”.

Thưa ba! Điều đó bây giờ đã là đương nhiên!

In      Trở về Nhà báo Lê Thông (Con trai ông Lê Ba)
 
Các Tin ngành điện đã đưa
   Chỉ số tiếp cận điện năng của Việt Nam tăng 5 bậc (09:52 - 03/11/2016)
   Đầu tư lưới điện 220kV cho Phú Quốc (08:26 - 04/08/2016)
   EVN SPC: Chúc mừng 90 năm ngày Báo chí cách mạng Việt Nam (21/6/1925 – 21/6/2015) (09:10 - 20/06/2016)
   Triển khai công trình phân pha lưới điện cao thế (08:11 - 14/06/2016)
   Tổng Công ty Điện lực miền Nam: Nâng cao chất lượng dịch vụ khách hàng (08:20 - 30/05/2016)
   Hiện thực hóa giấc mơ điện khí hóa nông thôn (14:16 - 23/05/2016)
   Điện cho ngày bầu cử (15:55 - 16/05/2016)
   EVN SPC chú trọng đầu tư nguồn nhân lực (15:18 - 13/05/2016)
   Ngành điện đảm bảo cấp điện trong mùa khô (08:48 - 21/04/2016)
   Đại hội hội viên Chi hội bảo trợ Người khuyết tật, trẻ mồ côi, bệnh nhân nghèo... (02:11 - 21/04/2016)
   EVN SPC: Tổ chức lớp tập huấn – kiểm tra điều độ - vận hành hệ thống điện (01:41 - 21/04/2016)
   EVNSPC tập trung đảm bảo điện trong cao điểm nắng nóng và chống xâm nhập mặn (09:32 - 20/04/2016)
   5S sẽ là mô hình ứng dụng toàn EVN SPC (08:56 - 14/04/2016)
   Ngày hội Tiết kiệm điện: Chuyển nhận thức thành hành động (08:19 - 11/04/2016)
   Quý 1/2016, sản lượng điện thương phẩm tăng hơn 13% (07:44 - 11/04/2016)

Đầu trang